Menopauza a nadciśnienie tętnicze – dlaczego ciśnienie rośnie po menopauzie?

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Czy wiesz, że po menopauzie Twoje ciśnienie krwi może wzrosnąć nawet bez wyraźnych objawów? To naturalny efekt zmian hormonalnych, które wpływają nie tylko na nastrój, lecz także na serce i naczynia krwionośne. Dowiedz się, jak radzić sobie z podwyższonym ciśnieniem krwi po 50. roku życia!

Dlaczego ciśnienie tętnicze ma znaczenie w okresie menopauzy?

Nadciśnienie tętnicze, czyli stan, gdy parametry przez dłuższy czas utrzymują się na poziomie co najmniej 140/90 mmHg, bywa naprawdę podstępne. Przez długi czas może nie dawać żadnych objawów, a mimo to stopniowo obciąża serce i naczynia krwionośne. 

W okresie menopauzy warto zwrócić na to szczególną uwagę. k ryzyko nadciśnienia u kobiet wyraźnie rośnie i z czasem osiąga podobne wartości jak u mężczyzn.

Wysokie ciśnienie nie bez powodu nazywane jest „cichym zabójcą”. Nieleczone może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak zawał serca czy udar mózgu. Na szczęście wcześnie wykryte nadciśnienie da się skutecznie kontrolować. Dlatego w czasie menopauzy potraktuj ten objaw tak samo poważnie, jak inne zmiany zachodzące w Twoim organizmie. 

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o nadciśnieniu tętniczym – jego objawach, przyczynach i leczeniu – zajrzyj TUTAJ.

Menopauza – co właściwie się wtedy dzieje? Objawy

Menopauza to naturalny etap w życiu kobiety, a nie choroba. W tym czasie jajniki stopniowo „wyciszają się” i produkują coraz mniej estrogenów, czyli hormonów, które przez lata regulowały wiele procesów w organizmie. O przekwitaniu mówimy wtedy, gdy od ostatniej miesiączki minął co najmniej rok. U większości kobiet w Polsce dzieje się to około 50. roku życia, choć pierwsze zmiany hormonalne mogą pojawić się już kilka lat wcześniej.

Spadek estrogenów wpływa nie tylko na cykl menstruacyjny, ale też na cały organizm. W praktyce możesz zauważyć m.in.:

• uderzenia gorąca i nocne poty;
• problemy ze snem i częste wybudzanie się w nocy;
• wahania nastroju, rozdrażnienie lub spadek energii;
• wolniejszy metabolizm i łatwiejsze przybieranie na wadze (zwłaszcza w okolicy brzucha);pogorszenie profilu lipidowego (cholesterol);
• stopniowe osłabienie kości.

📋 Warto wiedzieć! Estrogeny chronią m.in. serce, naczynia krwionośne i kości. Gdy ich poziom spada, rośnie ryzyko niektórych problemów zdrowotnych, takich jak osteoporoza, choroby serca czy właśnie nadciśnienie tętnicze. 

Dlaczego po menopauzie rośnie ryzyko nadciśnienia?

Jeśli po menopauzie masz wrażenie, że Twoje ciało zaczęło funkcjonować nieco inaczej niż wcześniej, to… masz rację. 

Przy prawidłowym poziomie estrogenów naczynia krwionośne są elastyczne i łatwo się rozszerzają, Kiedy jednak poziom tych hormonów spada, stopniowo sztywnieją, a krew musi „przeciskać się” z większą siłą, co prowadzi do wzrostu ciśnienia. Badania pokazują, że same zmiany hormonalne w okresie menopauzy mogą podnieść ciśnienie skurczowe średnio o kilka jednostek – i to nawet wtedy, gdy wcześniej było ono prawidłowe. W tle może też dochodzić do rozregulowania pracy autonomicznego układu nerwowego: łatwiej aktywuje się jego część współczulna (czyli ta, która mobilizuje organizm do działania). Taka „nadreaktywność” może nasilać skurcz naczyń i przyspieszać pracę serca, przez co ciśnienie łatwiej skacze np. podczas stresu, uderzeń gorąca czy po gorszej nocy. 

Do tego dochodzą kolejne elementy układanki. Po menopauzie często zmienia się metabolizm – łatwiej przybrać na wadze, szczególnie w okolicy brzucha, a tkanka tłuszczowa zgromadzona w pasie działa jak dodatkowe obciążenie dla układu krążenia. Równocześnie może wzrastać poziom cholesterolu, co sprzyja odkładaniu się blaszek miażdżycowych w naczyniach i dodatkowo utrudnia przepływ krwi.

U części kobiet pojawia się także insulinooporność, czyli sytuacja, w której organizm gorzej reaguje na insulinę. To z kolei sprzyja zatrzymywaniu wody i sodu w organizmie, a stąd już krótka droga do podwyższonego ciśnienia. 

Jak dbać o serce i ciśnienie w okresie menopauzy?

Dobra wiadomość jest taka, że – mimo zmian zachodzących w organizmie – nadal masz realny wpływ na kondycję swojego układu krążenia w okresie menopauzy. Wraz z wiekiem pewne zmiany zachodzą poza naszą kontrolą, jednak zasady zdrowego stylu życia, które pomagają utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi, są takie same jak w każdym innym wieku. Istnieje kilka wskazówek, które warto wcielić w życie:

• Kontroluj ciśnienie regularnie – nawet jeśli czujesz się dobrze, warto sprawdzać je nie tylko przy okazji wizyt u lekarza, ale także regularnie w domu. Nadciśnienie często rozwija się po cichu, a systematyczne pomiary (np. raz na kilka miesięcy lub częściej, jeśli ryzyko nadciśnienia jest podwyższone) pozwalają wychwycić niepokojące zmiany na wczesnym etapie. Dobrym pomysłem jest także prowadzenie dzienniczka pomiarów ciśnienia (w formie gotowego szablonu czy aplikacji mobilnej), który nie tylko definiuje aktualny stan, ale przede wszystkim pomaga wychwycić tendencje.
• Zadbaj o zdrową dietę – jedz więcej warzyw i owoców (to bogate źródło potasu, który pomaga regulować ciśnienie), pełnoziarnistych produktów zbożowych, chudego białka oraz zdrowych tłuszczów roślinnych. Ogranicz natomiast sól, tłuste potrawy, słodycze i wysoko przetworzoną żywność. Taki jadłospis pomaga utrzymać prawidłową wagę i odciążyć serce. Dowiedz się więcej o diecie dla zdrowia serca. Obejrzyj odcinek podcastu: Dieta dla zdrowia serca. Zmień nawyki żywieniowe na całe życie!
• Bądź aktywna fizycznie – aktywność fizyczna w okresie menopauzy to Twój sprzymierzeniec w trosce o zdrowe serce. Staraj się być aktywna przez większość dni tygodnia – wybierz formę ruchu, która sprawia Ci przyjemność, bo wtedy łatwiej będzie utrzymać regularność. Systematyczne ćwiczenia pomagają obniżyć ciśnienie, wzmacniają serce i ułatwiają utrzymanie prawidłowej masy ciała. Nawet umiarkowana aktywność (np. 30 minut szybkiego marszu dziennie) może przynieść ogromne korzyści zdrowotne. Obejrzyj nasz podcast: Zdrowie i siła w każdym wieku. Jak znaleźć do nich drogę?.
• Unikaj nałogów – papierosy i nadmiar alkoholu bardzo szkodzą sercu i podnoszą ciśnienie krwi. Jeżeli palisz, spróbuj rzucić lub przynajmniej ograniczyć ten nałóg. Alkohol pij z umiarem albo w ogóle go wyeliminuj. Dowiedz się więcej – obejrzyj nasz podcast: Kawa, alkohol i papierosy – jaki jest ich wpływ na ciśnienie krwi?.
• Znajdź czas na relaks – przewlekły stres również może przyczyniać się do wzrostu ciśnienia. Postaraj się każdego dnia wygospodarować chwilę na wyciszenie (spacer, hobby, medytacja, ćwiczenia oddechowe itp.). Dbaj też o 7–8 godzin spokojnego snu na dobę, bo wypoczęty organizm lepiej radzi sobie ze stresem i regeneruje się po wysiłku.

💬 Pamiętaj: To, że ryzyko nadciśnienia rośnie, nie oznacza, że na pewno Cię ono dopadnie. Nadal masz realny wpływ na wiele czynników – styl życia, dietę i aktywność fizyczną. A im wcześniej zaczniesz dbać o dobre nawyki, tym spokojniej Twoje serce będzie pracować przez kolejne lata.

Częste pytania i odpowiedzi (FAQ)

Czy menopauza może powodować nadciśnienie tętnicze?

Menopauza sama w sobie nie powoduje nadciśnienia, ale zmiany hormonalne i metaboliczne w tym okresie mogą sprzyjać wzrostowi ciśnienia. Dlatego po 50. roku życia częściej obserwuje się podwyższone wartości, nawet u osób, które wcześniej miały prawidłowe wyniki.

Dlaczego po menopauzie ciśnienie częściej rośnie?

Spadek estrogenów może wpływać na elastyczność naczyń – z czasem stają się one mniej elastyczne i krew przepływa przez nie z większym oporem, co sprzyja wzrostowi ciśnienia. Dodatkowo często pojawiają się zmiany masy ciała (zwłaszcza w okolicy brzucha), gorszy profil lipidowy, a czasami również insulinooporność – a to kolejne istotne elementy układanki.

Jak często mierzyć ciśnienie w okresie menopauzy?

Jeżeli masz czynniki ryzyka albo zauważasz, że wyniki są niepokojące, warto zacząć mierzyć ciśnienie regularnie w domu (np. raz dziennie o tej samej porze), a nie tylko „przy okazji”. Jeśli masz zdiagnozowane nadciśnienie, stosuj się do zaleceń lekarza.

Czy kryteria diagnostyczne dotyczące nadciśnienia w okresie menopauzy są inne niż dla kobiet w młodszym wieku?

Nie – progi rozpoznania nadciśnienia są takie same niezależnie od tego, czy jesteś przed menopauzą, w trakcie czy po niej. W praktyce cały czas mówimy o nadciśnieniu, gdy wartości utrzymują się co najmniej na poziomie 140/90 mmHg w kolejnych pomiarach.